Rydułtowy

Z Wikipedii

Współrzędne: 50°03′30″N 18°25′0″E / 50.05833, 18.41667

Rydułtowy
Herb Rydułtów
Województwo	śląskie
Powiat	wodzisławski
Gmina  - rodzaj	Rydułtowy miejska
Prawa miejskie	1951 ponownie od 1992
Burmistrz	Kornelia Newy
Powierzchnia	14,95 km²
Położenie (punkt)	50° 03' 30 '' N 18° 25' 0 '' E
Ludność (2005) • liczba • gęstość • aglomeracja	22.641 1527 os./km² 659 000 (ROW)
Strefa numeracyjna (do 2005)	32
Kod pocztowy	44-280
Tablice rejestracyjne	SWD
Położenie na mapie Polski Rydułtowy
TERC10 (TERYT)	2244515031
Miasta partnerskie	Orlová Hvidovre
Urząd miejski3 ul. Ofiar Terroru 36 44-280 Rydułtowy tel. 32 457-80-09; faks 32 457-80-09 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Hałda w Rydułtowach

Rydułtowy

Rydułtowy (śl. Rydůutowy, niem. Rydultau) – miasto i gmina powstałe w XIII w., położone w województwie śląskim, powiecie wodzisławskim. Ośrodek wydobycia węgla kamiennego.

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Rydułtowy są położone w południowo-zachodniej części Wyżyny Śląskiej na Płaskowyżu Rybnickim, który jest zaliczany do Kotliny Oświęcimsko-Raciborskiej. W rejonie wieży ciśnień, na granicy administracyjnej miasta leży najwyższy punkt Płaskowyżu Rybnickiego, jego wysokość wynosi 311 metrów n.p.m. Położenie geograficzne 18° 26'E 50° 04'N. Granice Rydułtów wytyczają miasta: Rybnik, Radlin, Pszów, oraz gminy: Kornowac i Gaszowice. Miasto jest położone w strefie nadgranicznej Czech oraz niedaleko granicy słowackiej. Rydułtowy należą do aglomeracji śląskiej.

[edytuj] Budowa geologiczna

Rzeźba terenu Rydułtów jest wynikiem lodowca i wód płynących. Budowa geologiczna obszaru na którym znajduje się miasto składa się z warstw karbońskich z licznymi pokładami węgla, oraz warstwy czwartorzędowe gdzie występują piaski, gliny, żwiry, mady rzeczne i namuły. W północno-wschodniej części miasta znajdują się złoża piaszczysto-żwirowe, w południowo-wschodniej eksploatowane są złoża gliny. Wychodnia piaskowców karbońskich, należących do warstw porębskich znajduje w pobliżu ulicy Skalnej, wychodnia jest objęta ochroną prawną uchwałą Rady Miasta Rydułtowy z dnia 26 kwietnia 1994, nadano jej nazwę Stanowisko Przyrody Nieożywionej Skałka.

[edytuj] Warunki klimatyczne

Miasto znajduje się w zasięgu dwóch regionów klimatycznych Śląsko-Wielkopolskiego i Nizinnego-Podkarpackiego. Występujące wiatry głównie pochodzą z kierunków południowo-zachodnich i północno-zachodnich. Klimat należy do umiarkowanych. Najchłodniejszym miesiącem zimy jest styczeń, w którym przeciętna temperatury wynosi -2 stopnie Celsjusza. Lipiec jest najcieplejszym miesiącem w roku z średnią temperaturą + 17 stopni Celsjusza. Temperatura poniżej zera przypada 90 dni w roku, a powyżej 15 stopni 100 dni. Ilość opadów w styczniu przypada 50 mm a w lipcu 100 mm, średni roczny opad wynosi ok. 750 mm-800 mm. Śnieg pokrywa Rydułtowy 55-60 dni w roku.

[edytuj] Warunki glebowe

Gleby miasta Rydułtowy rozwinęły się na utworach polodowcowych. Bielice właściwe występują w północnej części miasta, zaś bielice pyłowe w południowej. Gleby te zaliczamy do klasy III i IV. Na gruntach ornych występują gleby: bielicowe, pseudobielicowe oraz gleby brunatne kwaśne.

[edytuj] Hydrologia

Rydułtowy są położone na terenach zasobnych w wodę, znajdujących się w dolinie rzeki Odry, w południowo-zachodniej części miasta, z kolei w północno-wschodniej części występują w znikomej ilości. Cieki wodne i stawy położone w Rydułtowach w znacznej ilości powstały wskutek prowadzonej eksploatacji węgla m.in. stawy |Zawalisko, Machnikowiec. Potok Nacyna jest lewym dopływem rzeki Rudy, tworzy jego największą zlewnię, niestety w obecnych czasach silnie zanieczyszczony i zaliczany jest do wód poza klasą czystości. W mieście wyróżniamy wododziały II rzędu: Rzeka Sumina oraz III rzędu: Nacyna i mający tu swoje źródło potok Gzel, znajdują się tu również Rów Rydułtowski i potok z Polesia.

[edytuj] Flora i fauna

Grunty rolne stanowią 964 ha (64% powierzchni miasta), grunty leśne 38 ha (2%), Zieleń leśna, zieleń urządzona i sady zajmują ogółem 75 ha tj. 5% obszaru miasta. Nieopodal ulicy Raciborskiej znajduje się las mieszany, największy w Rydułtowach. Północna część miasta od ul. Raciborskiej w kierunku na Czernicę i Jejkowice ze względu na swe wysoki walory przyrodnicze przynależy do otuliny Parku Krajobrazowego Cysterskich Kompozycji Krajobrazowych Rud Wielkich, zgodnie z zarządzeniem nr 18/93, Wojewody Katowickiego z dnia 23 listopada 1993. W Rydułtowach znajdują się drzewa chronione skrzyp olbrzymi, buki oraz wierzby. W mieście i najbliższych okolicach żyje ok. 100-110 gatunków ptaków, jest to 50% wszystkich gatunków ptaków występujących w Polsce. Ze względu na małą ilość zalesienia, dominującą ostoją dla ptaków są przydomowe ogrody działkowe, parki, sady, zadrzewienie w rejonie szybu powietrznego V, wyrobiska poeksploatacyjne cegielni oraz hałdy kopalniane i zabudowania przemysłowe.

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, Rydułtowy mają obszar 15 km², w tym:

• użytki rolne: 62%
• użytki leśne: 2%

Miasto stanowi 5,23% powierzchni powiatu.

[edytuj] Demografia

Dane z 30 czerwca 2004²:

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1280,68 zł.

[edytuj] Historia

[edytuj] Etymologia nazwy

Rudolphi Villa była nazwą wsi Księstwa Raciborskiego znajdująca się w księgach arcybiskupa wrocławskiego pochodzących z 1228. Nazwa Rydułtowy prawdopodobnie pochodzi od pierwszego właściciela, feudała o imieniu Rudolf, jest to nazwa dzierżawcza. Cytat z roku 1300, z dokumentu kodeksu dyplomatycznego Śląska właśnie takie pochodzenie nazwy sugeruje: "In villa Rudolphi sunt XXX mansi solventes fertones" – "we wsi Rudolfa 30 łanów uiszczających ćwierć grzywny".

Zmiany nazwy miasta na przestrzeni wieków:

• 1228 Rudolphi villa
• 1355 z Rudosdorf
• 1453 z Rynolticz
• 1481 von Rynolticz
• 1531 Rynoltowitze
• 1581 Rudosdorf
• 1614 Rudoltowi
• 1652 Rudoltow, Rudultow
• 1679 Rydoltow, Rydultow
• 1687 Rudoltow
• 1745 Ridultow
• 1784 Ridultau
• 1830 Nieder Ridultau, Ober Ridultau, Ridultow
• 1845 Nieder Ridultau, Dolny Rydultów, Ober Ridultau, Wierzchni Rydułtów
• 1861 Nieder Ridultau, Ober Ridultau

Zmiany nazwy największej dzielnicy miasta - Radoszów:

• 1228 r. Radosevici
• 1288 r. Radoscow
• 1300 r. Rastow
• 1316 r. Raddoscow
• 1437 r. Radussuow
• 1531 r. Radoschow
• 1614 r. Radossow, Radessow
• 1745 r. Radoschau
• 1830 r. Nieder Radoschau, Ober Radoschau, Königlich Radoschau, Radoszow
• 1845 r. Nieder Radoschau, Ober Radoschau, Königlich Radoschau, Radoszów

W XX w. dodano końcówkę -owy.

[edytuj] XX wiek

W wyniku połączenia samodzielnych gmin: Rydułtów Górnych, Rydułtów Dolnych, Radoszów Górnych i Radoszów Wielkich 20 października 1926 Rydułtowy stały się gminą. Gmina Pietrzkowice została przyłączona 1 stycznia 1951^[1]. W 1947 przyłączono kolonię Nalas należącą uprzednio do gminy Krzyżkowice. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 8 listopada 1950, Rydułtowy w 1951 uzyskały prawa miejskie. Na mocy ustawy z dnia 28 maja 1975 o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa oraz zmianie ustawy o radach narodowych, stały się jedną z dzielnic Wodzisławia Śląskiego, ustawa weszła w życie 1 czerwca 1975, 1 stycznia 1992 Rydułtowy odzyskały prawa miejskie.

W latach 1992-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

[edytuj] Zabytki

Jedyny w Polsce pokutny krzyż dwuramienny

• Tunel kolejowy (1853-1858)
• Zespół Budynków Szpitala Miejskiego (1911)
• Krzyż pokutny w Radoszowach
• Krzyż pokutny (1628) przy Kościele Św. Jerzego
• Kościół św. Jerzego (1896)
• Budynek wagi KWK "Rydułtowy" (1906)
• Zabudowa mieszkaniowa osiedla Karola
• Kościół Św. Jacka (1922)
• Stacja kolejowa
• Cmentarz ewangelicki

Izby pamięci mieszczą się przy:

• KWK "Rydułtowy-Anna"
• siedzibie Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców Województwa Śląskiego

[edytuj] Sport

[edytuj] Kluby Sportowe

• Naprzód Rydułtowy – piłka nożna, lekkoatletyka, tenis ziemny
• MKS "Olimpijczyk" – triathlon
• "Feniks" Rydułtowy – kolarstwo, siatkówka kobiet , unihokej
• Uczniowski Klub Sportowy "Dwójka" Rydułtowy – judo
• "Czwórka" Rydułtowy – kolarstwo górskie
• "Piątka – Plus" Rydułtowy – lekkoatletyka
• Uczniowski Klub Sportowy "Ognisko" Rydułtowy – szachy
• "Herkules" Rydułtowy - skat
• "Karlusek" Rydułtowy - skat

[edytuj] Gospodarka

Ośrodek wydobycia węgla kamiennego. Większość mieszkańców miasta znajduje zatrudnienie w KWK Rydułtowy-Anna, przynależnym do niej tartaku oraz firmach świadczących usługi dla kopalni.

[edytuj] Edukacja i Kultura

• Liczba szkół podstawowych – 3
• Liczba gimnazjów – 2
• Liczba Zespołów Szkół Ponadgimnazjalnych – 2
• Liczba Publicznych Przedszkoli – 4
• Liczba Niepublicznych Przedszkoli – 2

[edytuj] Cykliczne imprezy kulturalne

• Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy - drugi weekend stycznia
• Festyn majowy- 1 maja
• Festyn na rzecz Rodzin i Osób Niepełnosprawnych – drugi weekend czerwca
• Skakanka Rock Festival - koncert rockowy z okazji zakończenia roku szkolnego
• Dni Rydułtów – 1 weekend września
• Mikołaj – 6 grudnia
• Sylwester – 31 grudnia

[edytuj] Honorowi Obywatele Miasta Rydułtowy

• prof. Henryk Mikołaj Górecki, światowej sławy kompozytor
• Henryk Szymiczek, wieloletni dyrektor kopalni Rydułtowy, ornitolog
• dr Leopold Walla, autor m.in. książek niemieckojęzycznych o obyczajach na Górnym Śląsku "So lebten wir in Oberschlesien" oraz "Chronik von Rydultau" – "Kroniki Rydułtów"
• Ks. Proboszcz Bernard Sodzawiczny – 28 lat był proboszczem parafii pw. św. Jerzego
• Jan Wojaczek - wieloletni dyrygent Orkiestry i twórca Zespołu "Sukces"
• Zygmunt Brachmański - artysta rzeźbiarz

[edytuj] Kościoły

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

• Kościół Rzymskokatolicki
• Kościół Wolnych Chrześcijan

[edytuj] Ciekawostki

• Na terenie miasta znajduje się najwyższa hałda w Europie (134 m), która od 2007 nosi nazwę Szarlota oraz jeden z dłuższych tuneli w Polsce.^{[potrzebne źródło]}

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Aleksandra Matuszczyk-Kotulska, Rydułtowy Zarys Dziejów, Urząd Miasta Rydułtowy 1997 r.
• dane i spisy z strony internetowej www.rydultowy.pl

[edytuj] Zobacz też

• Radoszowy (część Rydułtów)
• Górny Śląsk
• Gwara śląska
• Rydułtowy (stacja kolejowa)

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Biuletyn informacji publicznej
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta Rybnickiego Okręgu Węglowego Jastrzębie-Zdrój • Pszów • Racibórz • Radlin • Rybnik • Rydułtowy • Wodzisław Śląski • Żory

p • d • e

Powiat wodzisławski

Miasta: Pszów • Radlin • Rydułtowy • Wodzisław Śląski
Gminy miejskie: Pszów • Radlin • Rydułtowy • Wodzisław Śląski
Gminy wiejskie: Godów • Gorzyce • Lubomia • Marklowice • Mszana

 

p • d • e Gminy górnicze Babice • Bestwina • Będzin • Bieruń • Bobrowniki • Boguszów-Gorce • Bojszowy • Brzeszcze • Bytom • Chełm Śląski • Chełmek • Chorzów • Cyców • Czechowice-Dziedzice • Czeladź • Czerwionka-Leszczyny • Dąbrowa Górnicza • Gaszowice • Gierałtowice • Gliwice • Goczałkowice-Zdrój • Godów • Gorzyce • Imielin • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Jejkowice • Katowice • Knurów • Kornowac • Lędziny • Libiąż • Lubomia • Ludwin • Lyski • Łaziska Górne • Marklowice • Miedźna • Mikołów • Mszana • Mysłowice • gm. miejska Nowa Ruda • gm. wiejska Nowa Ruda • Ornotowice • Orzesze • gm. wiejska Oświęcim • Pawłowice • Piekary Śląskie • Pilchowice • Psary • Pszczyna • Pszów • Puchaczów • Radlin • Radzionków • Ruda Śląska • Rybnik • Rydułtowy • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Sośnicowice • Suszec • Świerklany • Świętochłowice • Trzebinia • Tychy • Wałbrzych • Wodzisław Śląski • Wojkowice • Wyry • Zabrze • Zebrzydowice • Żory