Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
 |
Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić/wykonać działania: fakty i styl w sekcjach: Krótka historia, Flora i Fauna. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
.svg&filetimestamp=20090703200811)
Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkulach południowej oraz północnej i zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km². Od północy, przez Przesmyk Panamski, graniczy z Ameryką Północną. Oba te kontynenty nazywane są też przez Europejczyków Nowym Światem.
Spis treści |
Najdalej wysunięte punkty kontynentu na stałym lądzie:
| Flaga | Nazwa państwa | Pełna nazwa państwa | Stolica | Język urzędowy | Powierzchnia (w km²) | Liczba ludności | Gęstość zaludnienia (os./km²) | Waluta |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
Argentyna | Republika Argentyńska | Buenos Aires | hiszpański | 2 766 890 | 40 913 584 | 15 | Peso argentyńskie |
 |
Boliwia | Wielonarodowe Państwo Boliwia | La Paz | hiszpański | 1 098 580 | 9 775 246 | 8,4 | Boliviano |
 |
Brazylia | Federacyjna Republika Brazylii | Brasilia | portugalski | 8 511 965 | 198 739 269 | 23 | Real brazylijski |
 |
Chile | Republika Chile | Santiago | hiszpański | 756 950 | 16 601 707 | 22 | Peso chilijskie |
 |
Ekwador | Republika Ekwadoru | Quito | hiszpański | 283 560 | 14 573 101 | 49 | Dolar amerykański |
 |
Gujana | Kooperacyjna Republika Gujany | Georgetown | angielski | 214 970 | 752 940 | 3,6 | Dolar gujański |
 |
Kolumbia | Republika Kolumbii | Bogota | hiszpański | 1 138 910 | 43 677 372 | 39 | Peso kolumbijskie |
 |
Paragwaj | Republika Paragwaju | Asuncion | hiszpański, guarani | 406 750 | 6 995 655 | 16,4 | Guarani (waluta) |
.svg&filetimestamp=20100528193146){kind=small} |
Peru | Republika Peru | Lima | hiszpański, keczua, ajmara | 1 285 220 | 29 546 963 | 23 | sol |
 |
Surinam | Republika Surinamu | Paramaribo | niderlandzki | 163 270 | 481 276 | 2,9 | Dolar surinamski |
 |
Urugwaj | Wschodnia Republika Urugwaju | Montevideo | hiszpański | 176 220 | 3 494 382 | 20 | Peso urugwajskie |
.svg&filetimestamp=20070929062146){kind=small} |
Wenezuela | Boliwariańska Republika Wenezueli | Caracas | hiszpański | 912 050 | 26 814 843 | 31 | Boliwar |
Pierwsi ludzie przybyli do Ameryki Południowej z Azji (przez Cieśninę Beringa i Amerykę Północną) ok. 20 – 40 tys. lat temu[potrzebne źródło]. W XVI w. konkwistadorzy z Hiszpanii i Portugalii doprowadzili do upadku cywilizacji tubylczych, ale Indianie do dziś stanowią znaczny odsetek mieszkańców Ekwadoru, Boliwii i Peru. Zróżnicowanie etniczne wiąże się najczęściej ze zróżnicowaniem społecznym. Najbiedniejsza i najmniej liczna jest ludność autochtoniczna - Indianie, najbogatsza zaś biała - napływowa i kreolska (potomkowie kolonizatorów). Większość mieszkańców kontynentu zamieszkuje wybrzeże, wnętrze lądu w dużej mierze jest słabo zagospodarowane. Ameryka Południowa była obszarem bardzo burzliwym politycznie. Po II wojnie światowej był to teren ostrych konfliktów społeczno-politycznych. Nad wieloma obszarami władzę sprawowały różne siły wojskowe, które blokowały rozwój[potrzebne źródło]. Liczne były też obawy przed wpływami ze strony Związku Radzieckiego. W latach 50. XX w. doszło do licznych walk i wystąpień związanych m.in. z trudnymi warunkami życia i pracy, co w efekcie spowodowało upadek większości rządów dyktatorskich. Na początku lat 60. zeszłego stulecia dyktatura utrzymywała się tylko w kilku państwach Ameryki Łacińskiej (Dominikana, Nikaragua, Paragwaj). Lata 70. przyniosły większe otwarcie krajów Ameryki Południowej na świat, szukanie nowych kontaktów, partnerów itp.
Główne złoża: miedź, rudy żelaza, cynk, ołów, cyna, mangan, wolfram, antymon, boksyty, uran, siarka, ropa naftowa, diament, srebro.
W Ameryce Południowej występują wszystkie strefy klimatyczne, począwszy od klimatu równikowego na północy kontynentu, poprzez zwrotnikowy, podzwrotnikowy, umiarkowany do subpolarnego na południu kontynentu. Pod względem opadów w Ameryce Południowej są tereny o obfitych opadach (Nizina Amazonki), ale również pustynne (w Andach). Na pustyni Atacama występuje najdłuższy okres bez opadów (400 lat) od roku 1670-1972. Również minimalne średnie opady są tam najmniejsze i wynoszą 0,8 mm Maksymalne średnie opady notuje się w Lloro-Choco (Kolumbia) 12717 mm.[1]
Ok. 85% powierzchni Ameryki Południowej należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego. Największymi rzekami są: Amazonka, Parana, São Francisco, Orinoko. Wśród niewielkiej liczby jezior wymienić należy: Maracaibo, Patos, Titicaca.
Na zachodnich stokach Andów Patagońskich w Chile oraz na nizinie pacyficznej w Kolumbii i w środkowym biegu rzeki Magdaleny opady przekraczają nawet 7000 mm rocznie. Najbardziej suchymi obszarami są zachodnie stoki w środkowej części Andów (pustynia Atacama poniżej 20 mm). Na pustyni Atacama są miejsca, gdzie ostatni deszcz spadł 400 lat temu. W północnej części Chile, w mieście Arica roczne sumy opadów nie dochodzą do 1 mm, a w Iquique bywają okresy kilkunastoletnie, w których nie spada ani jedna kropla deszczu.
Kontynent mało rozczłonkowany, półwyspy i wyspy stanowią niewielką część całej powierzchni kontynentu, największe półwyspy: Brunswick, Taitao. Główne wyspy: Ziemia Ognista, Riesco, Santa Inés. Ameryka Południowa jest kontynentem o przewadze terenów nizinnych, średnia wysokość 655 m n.p.m. Na zachodzie kontynentu biegną góry Andy, będące przedłużeniem Kordylierów z Ameryki Północnej. Najwyższym szczytem jest Aconcagua w Argentynie (6959 m n.p.m.), a najniżej położonym terenem jest obszar Salinas Chicas (42 m p.p.m.) na półwyspie Valdes. Największe wyżyny Ameryki Południowej to: Wyżyna Gujańska, Wyżyna Brazylijska, Wyżyna Patagońska, niziny to: Nizina Orinoko, Nizina Amazonki, Nizina La Platy,
Amerykę Południową zamieszkuje ponad 392 mln mieszkańców (lipiec 2009). Ludność Ameryki Południowej jest zróżnicowana rasowo; Brazylia, Peru i Kolumbia to państwa o dużych mieszankach ras. Ludność tubylcza należy do rasy żółtej (mongoloidalnej) i zamieszkuje obecnie głównie Andy Środkowe, Peru i Ekwador, gdzie stanowi około 40% ludności. Główne języki tubylcze to keczua (język Inków) - około 10 mln osób, ajmara – około 1,5 mln osób i guarani – około 1 mln osób.
Kontynent jest bardzo nierównomiernie zaludniony. Najgęstszy wskaźnik zaludnienia posiada Ekwador (40 os./km2), a najmniejszy Surinam (3 os./km2). Największe skupiska ludności w Ameryce Południowej znajdują się na terenach aglomeracji: São Paulo (ok. 21 mln), Rio de Janeiro (12 mln), Lima (ok. 8 mln) i Bogota (ok. 7 mln).
Na kontynencie jest 12 niepodległych państw i jedno terytorium zależne – Gujana Francuska. W sąsiedztwie kontynentu leżą grupy wysp: (Falklandy, Galapagos, Antyle razem z Trynidad i Tobago, Ziemia Ognista), z których tylko niektóre są niepodległe, a pozostałe stanowią terytoria zamorskie innych państw.
Brazylia) 20 mln mieszkańców (miasto)
Argentyna) 6962 m n.p.m.
Chile/ Argentyna) 6885 m n.p.m. – najwyższy wulkan świata Chile/ Argentyna) 6739 m n.p.m. – najwyższy czynny wulkan świata Argentyna) 42 m p.p.m
Wenezuela) 14 100 km²
Peru/
Kolumbia/ Brazylia) 6570 km Peru/
Ekwador/ Kolumbia/ Brazylia) 7,2 mln km² – największe dorzecze świata
Boliwia) 3600-4100 m n.p.m.Ameryka Południowa jest kontynentem wielojęzycznym. Głównymi językami są: portugalski, którym posługuje się 190 mln mieszkańców Brazylii (byłej kolonii portugalskiej) i hiszpański, którym mówi ok. 185 mln mieszkańców innych krajów (byłych kolonii hiszpańskich). W użyciu są też języki: niderlandzki, angielski, francuski, keczua, guarani i inne języki indiańskie. Językiem polskim posługuje się ok. 90 tys. mieszkańców polskiego pochodzenia z brazylijskich stanów Paraná, Santa Catarina i Rio Grande do Sul.
Ze względu na dość duże obszary nienaruszone przez człowieka, w Ameryce Południowej można spotkać liczne gatunki flory. W dorzeczu Amazonki występuje typowy deszczowy las tropikalny. Można też spotkać obszary o odmiennej roślinności: na Wyżynie Brazylijskiej – lasy monsunowe, półpustynie w Peru i Boliwii. Najczęściej spotykane rośliny użytkowe to: ziemniak, tytoń, kakaowiec, ananas.
Świat zwierzęcy w Ameryce Południowej jest bogaty pod względem liczby i różnorodności gatunków; najbardziej typowe to: mrówkojad, tapir, małpy czepiaki i kapucynki, świnki morskie, nutrie, szynszyle, koszatniczki, lamy, papugi, kolibry, kondory, boa dusiciele oraz anakondy, kajmany, piranie.
|
||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
